Η Εποχή των Παγετώνων – Μια καλή εκπαιδευτική ταινία ή μια πολύ...

Η Εποχή των Παγετώνων – Μια καλή εκπαιδευτική ταινία ή μια πολύ καλή προπαγάνδα?

Η Εποχή των Παγετώνων – Μια καλή εκπαιδευτική ταινία ή μια πολύ καλή προπαγάνδα?

Σε αυτό το άρθρο θα ήθελα να σας βάλω να σκεφτείτε πόσες πληροφορίες μπορεί να περάσουν υποσυνείδητα σε εμάς και τα παιδιά μας μέσα από διάφορες ταινίες, ακόμη και από τις φαινομενικά «ακίνδυνες» ή «αδιάφορες». Φυσικά, υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα για κρυμμένα μηνύματα σε ταινίες και καρτούν, τα οποία κανείς μπορεί εύκολα να δει με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο. Σήμερα θα ήθελα να ασχοληθώ με τις animated ταινίες Ice Age 1, 2, 3 & 4, ενώ πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι θα γυριστεί και η πέμπτη συνέχεια αυτής της πολύ επιτυχημένης σειράς, οι οποίες έχουν αποφέρει κέρδη πολλών εκατομμυρίων δολαρίων στους παραγωγούς τους (Πηγή: imdb.com). Ελπίζω ότι το άρθρο που ακολουθεί θα το βρείτε ανάλαφρο και ευχάριστο, ενώ ταυτόχρονα θα σας προβληματίσει.

Η κεντρική ιδέα που θα σας αναπτύξω στη συνέχεια μου ήρθε αρκετά χρόνια πριν, όταν εργαζόμουν στο Πάρκο Δεινοσαύρων στο Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης. Εκεί, μαζί με τον Ντικ Μολ (ειδικό στη μελέτη της Εποχής των Παγετώνων), αναπτύξαμε ένα μουσείο αφιερωμένο στην παρουσίαση της αληθινής ιστορίας της Εποχής των Παγετώνων, το Μουσείο Μαμούθ (http://www.parkodeinosauron.gr/content.php?menu_id=21&lg=). Σε αυτόν το χώρο υπάρχουν πραγματικά απολιθώματα χιλιάδων ετών από το τριχωτό μαμούθ και από τη συνοδό πανίδα του, τα οποία προέρχονται από τη Βόρεια Θάλασσα. Ο επισκέπτης καλείται να αγγίξει τα απολιθώματα, τα οποία μας διηγούνται πως πραγματικά ήταν το περιβάλλον πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, όταν στο Βόρειο Ημισφαίριο επικρατούσαν ψυχρές και ξηρές συνθήκες. Αυτά που θα διαβάσετε παρακάτω βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα που χρειάστηκε να τα αντιμετωπίσω σχεδόν καθημερινά.

Κατά τη διάρκεια των τριών περίπου ετών που εργαζόμουν εκεί χρειάστηκε να ξεναγήσω χιλιάδες παιδιά που ήξεραν τα «πάντα» για την Εποχή των Παγετώνων. Αιτία βλέπετε ήταν οι ταινίες που προανέφερα, οι οποίες ήταν πολύ δημοφιλείς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, τα παιδιά είχαν δει αυτές τις ταινίες στο σχολείο. Φαντάζομαι ότι και οι περισσότεροι γονείς που διαβάζουν αυτό το άρθρο έχουν βάλει αυτές τις ταινίες στα παιδιά τους. Με αυτό τον τρόπο, τα παιδιά «μαθαίνουν κάτι», έρχονται σε «επαφή με την επιστήμη» και «καταλαβαίνουν περισσότερα για την εξέλιξη». Είναι όμως έτσι?

Ας υποθέσουμε ότι έχετε δει όλες τις ταινίες σε μια νεαρή ηλικία και ορισμένα πράγματα έχουν εντυπωθεί στο μυαλό σας. Η εικόνα σας για την Εποχή των Παγετώνων θα ήταν κάπως έτσι:

Ice Age 1

Χιλιάδες χρόνια πριν, όταν η Γη καλυπτόταν από πάγους, τρία ζώα ήρθαν κοντά μέσα από μια σειρά από αναπάντεχα γεγονότα. Ένα τριχωτό μαμούθ, ο Μάνι (που νόμιζε ότι ήταν το τελευταίο της γενιάς του), ένας βραδύποδας, ο Σιντ, και ένας μαχαιρόδοντας, ο Ντιέγκο, βρίσκουν ένα μωρό Νεάντερνταλ το οποίο είχε χαθεί και αποφασίζουν να κάνουν τα πάντα για να το επιστρέψουν στους γονείς του. Τα τρία αυτά ζώα πρέπει να είχαν αντικειμενικές δυσκολίες στο να συναντηθούν, καθώς το τριχωτό μαμούθ βρισκόταν στην Ευρασία, οι Νεάντερταλς κυρίως στην Ευρώπη, οι βραδύποδες στην Αμερικανική ήπειρο, ενώ οι μαχαιρόδοντες ήταν οι άσπονδοι εχθροί τους. Επίσης, για κάποιο λόγο ζούσαν στους πάγους, ενώ χρειάζονταν καθημερινά αρκετά λίτρα νερά και πολλά κιλά φυτικής τροφής… Παρόλα αυτά, κατάφεραν όχι μόνο να συναντηθούν, αλλά έγιναν φίλοι και μπόρεσαν να σώσουν το μικρό μωράκι…

BONUS: Η εξέλιξη του βραδύποδα.

Ice Age 1

ΗΘΙΚΟ ΔΙΔΑΓΜΑ: Τα μαμούθ ζούσαν πάνω στους πάγους, ζώα από διαφορετικές ηπείρους μπορούν να βρεθούν μαζί, ενώ οι μαχαιρόδοντες είναι «φίλοι μας».

 Ice Age 2: Η απόψυξη

Στη δεύτερη συνέχεια της σειράς το πράγμα «χοντραίνει». Κάποια στιγμή οι πάγοι αρχίζουν να λιώνουν. Ενώ αυτό θα οδηγούσε τα τριχωτά μαμούθ, τους τριχωτούς ρινόκερους και πολλά άλλα ζώα εκείνης της εποχής να εξαφανιστούν, η παρέα μας δεν παθαίνει τίποτε! Επίσης, ενώ ο Μάνι νόμιζε ότι ήταν το τελευταίο μαμούθ, καταφέρει να βρει την Έλι (που νόμιζε ότι ήταν πόσσουμ) και ερωτεύεται. Μέσα από μια μεγάλη περιπέτεια, οι φίλοι καταφέρνουν να επιβιώσουν από το τέλος της Εποχής των Παγετώνων.

BONUS: Ο κος και η κα Σταρτ, δύο παλαιοθήρια στους πάγους. Το Palaeotherium ζούσαν περίπου 30 εκ. χρόνια πριν από το πρώτο τριχωτό μαμούθ.

Ice Age 2

ΗΘΙΚΟ ΔΙΔΑΓΜΑ: Οι κλιματικές αλλαγές δεν μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγές πάνω στην πανίδα.

 Ice Age 3: Η αυγή των δεινοσαύρων

Στο τρίτο μέρος, «χάνεται η μπάλα»… Ο Σιντ βρίσκει τρία αυγά δεινοσαύρων, τα οποία εκκολάπτονται και θέλει να δημιουργήσει τη δική του οικογένεια. Το πράγμα περιπλέκεται, όταν ο Σιντ χάνεται σε ένα μυστηριώδη υπόγειο παράδεισο, όπου ζουν δεινόσαυροι και άλλα «τροπικά» ζώα, ενώ η παρέα του προσπαθεί να τον σώσει.

BONUS: Ένας Τυραννόσαυρος στους πάγους…

ΗΘΙΚΟ ΔΙΔΑΓΜΑ: Η Γη είναι κούφια, ενώ τα μαμούθ ζούσαν ταυτόχρονα με τους δεινόσαυρους. Έτσι απλά, μέσα σε 94 λεπτά ταινίας, οι παραγωγοί «σβήνουν» 65 εκατομμύρια χρόνια προϊστορίας.

 Ice Age 4: Ο χορός των ηπείρων

Στο τελευταίο μέρος, οι ήπειροι αρχίζουν να σπάνε, μετακινούνται, και η παρέα μπλέκει σε νέες περιπέτειες. Πειρατές, παγόβουνα, μετατοπίσεις ηπείρων συνθέτουν το τελευταίο κεφάλαιο της σειράς. Έχοντας δει μόνο το τρέιλερ (πιστέψτε με, ήταν αρκετό), το 4ο μέρος της Εποχής των παγετώνων είναι επιστημονικά τραγικό.

BONUS: Η Παν-γαία σπάει 2 εκατομμύρια χρόνια πριν [0:16]…

ΗΘΙΚΟ ΔΙΔΑΓΜΑ: Η Παν-γαία διασπάστηκε μόλις πριν από 2 εκατομμύρια χρόνια και όχι πριν από 250 εκ. χρόνια όπως λένε οι επιστήμονες…

Food for thought

Και τι έγινε που ορισμένες ταινίες είναι επιστημονικά αναληθείς? Σημασία έχουν τα νοήματα που περνάνε, έτσι?  Βέβαια θα μου πείτε, δεν θα μπορούσαν να περάσουν τα ίδια νοήματα μέσα από επιστημονικά αληθείς ταινίες? Φυσικά και ναι. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με μια μεγαλύτερη εικόνα. Σήμερα υπάρχουν πολλοί οπαδοί του Δημιουργισμού, που πιστεύουν δηλαδή ότι η Γη δημιουργήθηκε σε μερικές μόνο χιλιάδες χρόνια. Ενώ κατά το παρελθόν αυτές οι ομάδες δεν ήθελαν να ακούσουν καν για επιστήμη, σήμερα προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τα ίδια επιστημονικά ευρήματα (απολιθώματα, ιζηματολογία κ.α.), αλλά για να στηρίξουν τις δικές τους απόψεις.

Το ρεύμα αυτό είναι τεράστιο, ιδιαίτερα στις Η.Π.Α. και στηρίζεται από εταιρείες, οργανισμούς και κυβερνήσεις, φυσικά και με την βοήθεια αρκετών εκατομμυρίων δολαρίων. Στις Η.Π.Α. υπάρχει το Μουσείο του Δημιουργισμού (http://www.creationevidence.org/) στο οποίο υπάρχουν πραγματικά απολιθώματα δεινόσαυρων μαζί με μια ρεπλίκα της Κιβωτού του Νώε.

Πρόσφατα μάλιστα οργανώθηκε και ένα επιστημονικό debate ανάμεσα στον «The Science Guy» Bill Nye και στον Ken Ham, ο οποίος βρίσκει όλες τις απαντήσεις στο Βιβλίο της Γένεσης. Σας προσκαλώ να το δείτε, έχει πολύ ενδιαφέρον.

Όπως θα διαπιστώσετε και μόνοι σας, το μεγαλύτερο πρόβλημα των οπαδών του Δημιουργισμού δεν είναι ούτε τα απολιθώματα ούτε η εξέλιξη. «Υπάρχουν» εξηγήσεις για όλα αυτά. Το μοναδικό πρόβλημα που υπάρχει είναι ο χρόνος. Για τους Δημιουργιστές ο κόσμος έχει διάρκεια μόνο μερικές χιλιάδες χρόνια, ενώ η επιστημονική άποψη είναι ότι είναι παλαιότερος από 4 δισεκατομμύρια χρόνια. Αυτός ο χρόνος, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι απαραίτητος για να συμβούν όλες αυτές οι γεωλογικές και εξελικτικές αλλαγές. Ό,τι δεν μπορεί να καταφέρει η λογική του Ken Ham, το κάνουν πολύ εύκολα οι Εποχές των Παγετώνων, καθώς μέσα σε μόλις τέσσερις ταινίες «σβήνονται» 250 εκ. χρόνια ιστορίας. Λέτε στο Ice Age 5  να δούμε τα μαμούθ στο Big Bang?

Για να προλάβω όσους πιθανόν θέλουν να αντιδράσουν σχετικά με το θέμα της θρησκείας, θα πρέπει να τονίσω ότι δεν έχει να κάνει ούτε με προσωπικές απόψεις, ούτε με θέματα πίστης. Πολύ απλά, εάν έστω και ένας άνθρωπος στον κόσμο βρει μαζί, στο ίδιο πέτρωμα, απολιθώματα από τα ζώα που εμφανίζονται στα Ice Age, έχει καταρρίψει άμεσα την όποια θεωρία της εξέλιξης! Είναι λοιπόν απλώς θέμα γεγονότων…

ΥΓ. Με αυτό το άρθρο θα ήθελα να εγκαινιάσω μια σειρά από άρθρα που θα σχολιάζουν την επιστημονική ορθότητα διαφόρων ταινιών, στο σημείο φυσικά που μπορώ να σχολιάσω. Νομίζω ότι κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο μιας και σε λίγους μήνες πρόκειται να δούμε το Jurassic World… Και ήδη από το τρέιλερ έχουν προκύψει ενδιαφέρουσες ιδέες…

SHARE
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Καρδίτσα. Από πολύ νωρίς έδειξα ενδιαφέρον στις Επιστήμες της Γης και ακολούθησα τον κλάδο των Θετικών Επιστημών, σπουδάζοντας Γεωλογία, Τεκτονική & Στρωματογραφία στο Τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Απέκτησα το διδακτορικό μου στην Παλαιοντολογία το Φεβρουάριο του 2015 με ειδίκευση στη μελέτη των απολιθωμένων χελωνών της Ελλάδας και της Ευρώπης. Από το 2011 έχω δημοσιεύσει πάνω από 10 επιστημονικά άρθρα σε διεθνή περιοδικά, τόμους βιβλίων, τόμους συνεδρίων και εκλαϊκευμένα περιοδικά. Έχω συμμετάσχει σε πάνω από 15 παλαιοντολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα, Ισπανία και Παταγονία. Θεωρώ ως κρίσιμο σημείο την επικοινωνία της επιστήμης, και για αυτό το λόγο έχω συμβάλλει στην ανάπτυξη 14 παλαιοντολογικών εκθέσεων/μουσείων στη Βόρεια Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Museo Paleontológico Egidio Feruglio (Trelew, Chubut, Patagonia, Argentina).