Μαθητές παπαγαλίζοντες εξ ανάγκης…

Μαθητές παπαγαλίζοντες εξ ανάγκης…

Μαθητές παπαγαλίζοντες εξ ανάγκης…

Αν και θέλουμε να θεωρούμαστε δημοκρατική και αναπτυγμένη χώρα, αν και όλοι γνωρίζουμε πόσο κακό κάνει η στείρα απομνημόνευση ή αποστήθιση ή παπαγαλία, αν και είναι γεγονός ότι το πιο σημαντικό σε ένα κράτος είναι οι πολίτες του να είναι άτομα που ξέρουν να κρίνουν σωστά, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει εμμονή να δημιουργεί παπαγάλους…

Δυστυχώς και η ίδια (και σε πολύ μεγάλο βαθμό ομολογώ), δυστυχώς και όλοι όσοι δώσαμε πανελλήνιες (είτε με αυτό, είτε με το προηγούμενο σύστημα), και ακόμη πιο δυστυχώς όλοι όσοι σπουδάσαμε είτε σε ΑΕΙ, είτε σε ΑΤΕΙ, είτε σε ΙΕΚ, όλοι αναγκαστήκαμε να υπάρξουμε παπαγάλοι, κι αυτό γιατί πολύ απλά, αν δεν το κάναμε, δε θα είχαμε καταφέρει τίποτα. Δε θα είχαμε περάσει την τάξη στο σχολείο, δε θα είχαμε πετύχει να εισαχθούμε σε καμία πανεπιστημιακή σχολή, δε θα είχαμε πάρει πτυχίο ποτέ…

Για να είμαι εντελώς δίκαιη, οφείλω να επισημάνω ότι και η αποστήθιση υπάρχουν φορές που είναι απαραίτητη, ενώ δεν είναι και εύκολη διαδικασία. Θέλει χρόνο για να μάθεις να αποστηθίζεις, θέλει μέθοδο, πολλή προσπάθεια και πολλή εξάσκηση. Είναι γεγονός ότι χωρίς αυτή δε θα είχαμε μάθει ποτέ προπαίδεια, δε θα μπορούσαμε να θυμηθούμε σπουδαία ιστορικά γεγονότα, αλλά ούτε και να ξέρουμε τον αριθμό της ταυτότητάς μας, το ΑΦΜ μας ή ακόμη και κάποιους τηλεφωνικούς αριθμούς που μας είναι απαραίτητοι σε καθημερινή βάση. Ωραία, λοιπόν, δέχομαι ότι και απαραίτητη είναι και καλό είναι να αποστηθίζουμε κάποιες πληροφορίες. Όταν όμως η αποστήθιση γίνεται κανόνας και τρόπος μάθησης, τότε είναι απλά τραγικό.

Δυστυχώς η Ελλάδα ανήκει στις χώρες που επιμένουν να δημιουργούν παπαγάλους σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπου αυτή η μέθοδος μάθησης έχει απορριφθεί και δεν εφαρμόζεται εδώ και χρόνια. Δεν είναι και τόσο θετικό το γεγονός ότι χώρες που «αγαπούν» την αποστήθιση είναι –πέραν της Ελλάδας- η Βραζιλία, η Κίνα, η Ινδία, το Πακιστάν, η Τουρκία και η Μαλαισία… Απο τη λίστα λείπουν οι αναπτυγμένες δυτικές και ευρωπαϊκές χώρες. Μήπως  πρέπει να προβληματιστούμε;

Για να εντοπίσουμε τα αρνητικά αποτελέσματα της αποστήθισης δε χρειάζεται ούτε μελέτες να κοιτάξουμε ούτε στατιστικά στοιχεία. Μπορούμε όλοι να τα εικάσουμε: Πληθώρα ανούσιων γνώσεων, μείωση της δημιουργικότητας, συρρίκνωση της φαντασίας και δυστυχώς καμία πρόοδος στις δύο βασικές ικανότητες που η ενδυνάμωσή τους θα έπρεπε να είναι στόχος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ποιες είναι αυτές; ΑΝΤΙΛΗΨΗ και ΚΡΙΣΗ. Και οι συνέπειες συνεχίζουν. Τα άτομα χωρίς αντίληψη και κριτική ικανότητα στελεχώνουν σπουδαίες οικονομικές, πολιτικές και άλλες θέσεις αυτής της χώρας. Οι πολίτες από την άλλη ουδεμία προσπάθεια κάνουν να επεξεργαστούν τις πληροφορίες που τους «πλασάρονται» από τα ΜΜΕ, ενώ κι εκείνοι που θα μπορούσαν να βοηθήσουν την κατάσταση, οι «Άνθρωποι του Πνεύματος», επίσης επαναπαυμένοι, αδιαφορούν να διαφωτίσουν τον κόσμο. Κι έτσι ο απλός πολίτης γίνεται εύκολα θύμα προπαγάνδας, πιστεύει ό, τι ακούει, ψηφίζει όποιον του παρουσιάσουν ως σωτήρα και γίνεται φερέφωνο, υποχείριο μέσα από τη μαζοποίησή του. Πιστεύει ό,τι και οι άλλοι, ψηφίζει ό,τι και οι άλλοι, «ζει και αναπνέει», όπως και οι άλλοι. Κι από όλα αυτά φυσικά δεν βγάζω «εκτός» τον εαυτό μου. Όλοι είμαστε θύματα, απλά οι περισσότεροι θεωρούμε ότι δεν είμαστε…

Και πάμε τώρα να δούμε τι μαθαίνουμε από παιδιά. Καταρχήν, μαθαίνουμε ιστορικά γεγονότα με απίστευτες λεπτομέρειες, αλλά «ξεκομμένα» το ένα από το το άλλο, ενώ συχνά οι λεπτομέρειες αυτές μας κάνουν να χάσουμε την ουσία. Ξέρουμε όλοι πότε έγινε η μάχη στις Θερμοπύλες, αλλά δεν ξέρουμε μεταξύ ποιων. Δεν ξέρουμε ποιες μάχες έγιναν μεταξύ Ελλήνων και Περσών και ποιες μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης! Για σκεφτείτε, ξέρετε ότι στις μάχες του Μαραθώνα, στη Σαλαμίνα και στις Θερμοπύλες πολέμησαν Έλληνες με Πέρσες; (Εντάξει, όσον αφορά τις Θερμοπύλες όλοι το ξέρουμε χάρη στην ταινία «300» και τη γελοιογραφική απεικόνιση του Ξέρξη ως μαύρου με άπειρα piercing, οπότε θυμόμαστε ότι είναι ξένος… Ευτυχώς υπάρχει και ο αμερικανικός κινηματογράφος…!). Ξέρετε όμως ότι οι τρεις μάχες συνέβησαν η μία μετά την άλλη από το 490 ως το 480 πΧ; Ξέρετε ότι συνέβησαν προ Χριστού;

Για να δούμε τώρα ένα άλλο παράδειγμα ιστορικού γεγονότος, το οποίο πολλοί γνωρίζουν (με πιθανές διαστρεβλώσεις εξαιτίας του αμερικανικού κινηματογράφου), τον τρωικό πόλεμο. Πόσοι έχουν ξεκαθαρίσει στο μυαλό τους ότι πολέμησαν οι Αχαιοί, που ήταν Έλληνες, με τους Τρώες, που δεν ήταν Έλληνες, για δέκα ολόκληρα χρόνια στην Τροία, ή πού βρίσκεται η Τροία; Κι όμως σίγουρα όλοι γνωρίζουν ότι ο Αχιλλέας, για παράδειγμα, πέθανε από χτύπημα στη φτέρνα ή ότι έσερνε με το άλογό του τον νεκρό Έκτορα ως αντίποινα για το θάνατο του φίλου του Πατρόκλου. Επίσης, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι τα μισά -ή και περισσότερα- από αυτά που γνωρίζουμε είναι μυθικά στοιχεία, γιατί τα έχουμε μάθει από την Ιλιάδα του Ομήρου –που όλοι διδαχθήκαμε στο σχολείο. Ο Όμηρος, όμως, έγραψε –ή μάλλον κατασκεύασε, γιατί στην εποχή του δεν υπήρχε γραφή- ένα ηρωικό ποίημα τρεις αιώνες αφού συνέβησαν όλα αυτά. Και το πότε συνέβησαν όλα αυτά επίσης αγνοείται ή τουλάχιστον δεν είναι ξεκαθαρισμένο στο μυαλό των περισσοτέρων. Συνέβησαν πριν το 1000 προ Χριστού! Τόσο παλιά. Κι όμως όλοι εμείς που δε γνωρίζουμε το πού, το πότε, το γιατί, έχουμε «κολλήσει» σε λεπτομέρειες, όπως το ότι όλα έγιναν για μια γυναίκα, την Ωραία Ελένη και το ότι οι Έλληνες νίκησαν χάρη στο Δούρειο Ίππο. Δε λέω, και οι λεπτομέρειες έχουν τη χάρη τους, αλλά δεν είναι καλύτερο κάποιος πρώτα να μας παρουσιάσει το γενικό πλαίσιο; Και μήπως έτσι όλοι θα είχαμε πιο μεγάλη αγάπη και ενδιαφέρον για το μάθημα της Ιλιάδας, παρά ανία να διαβάζουμε τα κατεβατά της εισαγωγής, τα πραγματολογικά στοιχεία, τις αναχρονίες και το βασανιστικό χώρισμα ενοτήτων σε κάθε ραψωδία;

Και τελευταίο παράδειγμα αρνητικών συνεπειών της αποστήθισης πάλι από την Ιστορία. Δεν είναι τυχαίο, αφού είναι το μάθημα που όλοι έχουμε συνδυάσει με αγχωτικές καταστάσεις. Ποιος δεν αγχώθηκε στην προσπάθειά του να αποστηθίσει ακατανόητα και κακογραμμένα κομμάτια κατά λέξη; Και γιατί άραγε κάποιοι ακόμη βλέπουν εφιάλτες που περιλαμβάνουν μαθητικές αίθουσες; Έτσι έπρεπε να είναι; Η προσωπική μου εμπειρία λοιπόν είναι η εξής: Αν και είχα αγάπη στα φιλολογικά μαθήματα, δυστυχώς η παπαγαλία με οδήγησε στο να ξέρω ιστορικές λεπτομέρειες και όχι την ουσία. Σκόρπιες πληροφορίες που όσο κι αν πάσχιζα δε μπορούσα να βάλω σε σειρά. Χρειάστηκε λοιπόν να πάω στο πανεπιστήμιο για να τα ξεκαθαρίσω όλα αυτά και να κάνω μαθήματα αρχαίας ελληνικής, ρωμαϊκής, βυζαντινής και νεότερης ιστορίας… Και τότε, επιτέλους, όλα μπήκαν σε μια σειρά και μόνο τότε κατανόησα τη διαδοχή των εποχών. Τότε κατάλαβα ότι πρώτα είναι ο Κλεισθένης και ο Σόλωνας, μετά ο Περικλής και το χτίσιμο του Παρθενώνα, ακόμη πιο μετά ο Μ. Αλέξανδρος και στη συνέχεια η Ρώμη, το Βυζάντιο, η Τουρκοκρατία και η Νεότερη Ιστορία. Και χαίρομαι που έστω και αργά μου δόθηκε η ευκαιρία να καταλάβω ότι δεν ήξερα πολλά πράγματα. Δίκαια ο Will Durant (αμερικανός ιστορικός και φιλόσοφος) είπε ότι «Εκπαίδευση είναι η βαθμιαία ανακάλυψη της άγνοιάς μας», αλλά το είχε πει και ο Σωκράτης πολύ παλιότερα: «Το μόνο που γνωρίζω είναι ότι δε γνωρίζω τίποτα».

Πρέπει λοιπόν όλοι να προσπαθούν να «βγάλουν» τα παιδιά από τη λογική της αποστήθισης, ώστε, πριν αυτά μάθουν τις λεπτομέρειες, να γνωρίζουν το γενικό πλαίσιο. Μόνο τότε θα μάθουν δημιουργικά και θα αρχίσουν να προβληματίζονται και να ενεργοποιούν τη σκέψη τους.

«Η διδασκαλία είναι κάτι περισσότερο από το να διανέμεις τη γνώση, είναι να εμπνέεις την αλλαγή. Η μάθηση είναι κάτι περισσότερο από το να αποστηθίζεις δεδομένα, είναι να φτάνεις στην κατανόηση». William Arthur Ward (Αμερικανός συγγραφέας)

Νατάσα Δανιήλ
Φιλόλογος

SHARE
Γεννήθηκα στις 25 Ιουλίου του 1979 στην Καρδίτσα. Αποφοίτησα το 2002 από το τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και από τότε ζω και εργάζομαι στην Καρδίτσα. Το 2009 παντρεύτηκα και απέκτησα μια κόρη και το 2011 γεννήθηκε ο γιος μου. Από το 2009 ως το 2014 ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Σπουδές στην Εκπαίδευση» στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Γνωρίζω αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά και τον ελεύθερό μου χρόνο ζωγραφίζω.