Βιβλίο για παραλία: «Το ψάρι μέσα μας»

Βιβλίο για παραλία: «Το ψάρι μέσα μας»

Βιβλίο για παραλία: «Το ψάρι μέσα μας»

Κάνε τη διαφορά φέτος στην παραλία, διαβάζοντας ένα καλό επιστημονικό βιβλίο. Αρκετά με «το Νησί», τον Νταν Μπράουν και φυσικά τις «50 αποχρώσεις του γκρί». Σε αυτό το άρθρο θα σας προτείνω το τέλειο βιβλίο για φέτος το καλοκαίρι, το οποίο εξηγεί με πολύ όμορφο τρόπο την εξέλιξη των ειδών και σας εισάγει σε έννοιες όπως η οντογένεση, τα γονίδια Hox και άλλα πολύ χρήσιμα στοιχεία. Όποιος διαβάσει αυτό το βιβλίο πρόκειται να δει με «άλλο μάτι» το έμβρυο που μεγαλώνει μέσα στην κοιλιά μιας μητέρας, ασθένειες όπως οι κήλες, αλλά και διάφορες τεχνικές όπως ο βελονισμός. Το βιβλίο αυτό έχει άμεση σχέση με το καλοκαίρι και την παραλία επίσης, καθώς εξηγεί με ιδιαίτερο τρόπο το ψάρι που κρύβουμε όλοι μέσα μας, ως αποτελέσμα εκατομμυρίων ετών εξέλιξης πάνω στο σκελετό των σπονδυλωτών οργανισμών.

Σε προηγούμενα άρθρα σας είχα προτείνει διάφορα βιβλία τα οποία θα μπορούσαν κάλλιστα να σας συνοδέψουν στις φετινές διακοπές, όπως το βιβλίο του R. Dawkins «Το μεγαλύτερο θέαμα στη Γη – Η απόδειξη για την Εξέλιξη» (Εκδόσεις ΑΒΓΟ) και το «Συνδεδεμένοι» του Χρηστάκη &Fowler (Εκδόσεις Κάτοπτρο). Όμως δεν χωράει αμφιβολία ότι το καλύτερο βιβλίο για την παραλία είναι «Το Ψάρι Μέσα Μας» του Neil Shubin (Εκδόσεις Κάτοπτρο). O N. Shubinείναι ένας χαρισματικός συγγραφέας ο οποίος καταφέρνει και εξηγεί με πολύ απλό τρόπο πολύπλοκες έννοιες. Εκτός από το ψάρι που βρίσκεται μέσα μας, ο ίδιος συγγραφέας έχει δημοσιεύσει πρόσφατα και το «The Universe Within: Discovering the Common History of Rocks, Planets, and People» το οποίο προχωρά την ιστορία ένα βήμα πιο πέρα.

Το ψάρι μέσα μας

Διαβάζοντας τα βιβλία του Shubin έχουμε την πολυτέλεια των καταπληκτικών σχημάτων της Ελληνίδας εικονογράφου Καλλιόπης Μονογιού [http://kalliopimonoyios.com/index.html] τα οποία απεικονίζουν με μοναδικό τρόπο τις πολύπλοκες έννοιες του Shubin. Η ίδια έχει φιλοτεχνήσει και μια πολύ όμορφη παρουσίαση του βιβλίου, η οποία είναι διαθέσιμη για εκπαιδευτικούς σκοπούς στο [http://tiktaalik.uchicago.edu/downloads/YourInnerFishLecture.ppt.pdf]. Φυσικά, για όσους προτιμούν την εικόνα από ένα βιβλίο, υπάρχει και το αντίστοιχο ντοκιμαντέρ (στα αγγλικά):

Ο Shubin εστιάζει σε «κοινά πρωτόγονα χαρακτηριστικά» ανάμεσα στον άνθρωπο και στα ψάρια (χαρακτήρες που ονομάζουμε συμπλεσιομορφίες), τα οποία οφείλονται στο απλό γεγονός ότι ο άνθρωπος και τα ψάρια (όπως και τα αμφίβια, τα ερπετά και τα θηλαστικά) μοιράζομαστε ένα κοινό πρόγονο. Όλες αυτές οι μυριάδες μορφές μοιράζονται ένα κοινό σκελετικό πλάνο, με την παρουσία των τεσσάρων άκρων που αποτελούνται από ένα παρόμοιο σύστημα ενός οστού (π.χ. βραχίονας) – δύο οστών (π.χ. κερκίδα & ωλένη) – πολλά οστά (π.χ. καρπικά και μετακαρπικά οστά) – οστά των δακτύλων. Βέβαια στη συνέχεια αυτό το πλάνο τροποποιείται στην κάθε ομάδα ζώων με στοιχεία που την χαρακτηρίζουν ανάμεσα στις υπόλοιπες (π.χ. τα άκρα των σημερινών πτηνών). Η λεπτομερής μελέτη της ανατομίας και η μελέτη των απολιθωμάτων μπορούν να αποκαλύψουν τις διάφορες φυλετικές σχέσεις ανάμεσα στις διάφορες ομάδες, αλλά το γενικό σκελετικό πλάνο είναι το ίδιο.

Το βιβλίο στην ουσία περιγράφει την ανακάλυψη ενός από τα σπουδαιότερα απολιθώματα που έχουν βρεθεί ποτέ, ένα δείγμα που θα έκανε και τον ίδιο το Δαρβίνο περήφανο. Πρόκειται για το Tiktaalik, ένα «ενδιάμεσο ζώο» ανάμεσα στα ψάρια και τα πρώτα χερσαία τετράποδα. Βρέθηκε περίπου 1000 μίλια νοτιότερα του βόρειου πόλου, στο νησί Ellesmere του Αρκτικού Καναδά, το οποίο ήταν τελείως διαφορετικό όταν ζούσε το Tiktaalik – ένας θερμός και υγρός παράδεισος. Το είδος αυτό εμφανίζει πολλά κοινά στοιχεία με τα ψάρια, έχει όμως μια δομή των εμπρόσθιων άκρων που δείχνει στοιχεία καρπού και της βασικής δομής των τετράποδων! Ίσως πρόκειται για ένα από τα πρώτα ζώα που έκαναν το πρώτο βήμα προς την ξηρά, δίνοντας την ευκαιρία για την ανάπτυξη πολλών μεγάλων μορφών ζωής, ακόμη και για τον άνθρωπο. Με άλλα λόγια, χωρίς τα πρώτα βήματα αυτού του πολύ μακρινού μας συγγενή στην ξηρά (με τον οποίο μοιραζόμαστε ένα κοινό πρόγονο) ίσως να μην βρισκόμασταν σήμερα εδώ ή η μορφή μας να ήταν τελείως διαφορετική.

Το ιδιαίτερο που έχει αυτό το βιβλίο είναι ότι δεν σταματά στην ανακάλυψη και τη μελέτη αυτού του ζώου. Αντίθετα, μέσα από την οστεολογία του Tiktaalikκαι την εμβρυολογία του ανθρώπου βλέπουμε τα κατάλοιπα αυτής της «πρωτόγονης» δομής στο ίδιο μας το σώμα. Η θέση των όρχεων και η εμφάνιση κήλης στους άνδρες, η παρουσία και ο αριθμός των δακτύλων, η σημασία του δέρματος, και η εμφάνιση του αυτιού και της ακοής είναι μόνο μερικά από τα σημεία που αναλύονται με καταπληκτικό τρόπο από τον Shubin. Όλα αυτά μας επιτρέπουν να εντοπίσουμε το «ψάρι μέσα μας», το «ερπετό μέσα μας» και τον «πίθηκο μέσα μας». Το βιβλίο αυτό, μαζί με τα 3 επεισόδια που μπορείτε να βρείτε στο διαδίκτυο (κατά τη γνώμη μου ανάμεσα στα καλύτερα ντοκυμαντέρ του είδους) θα σας κάνουν να δείτε με άλλο μάτι το επόμενο ψάρι που πρόκειτε να καταναλώσετε σε κάποια παραλία της Ελλάδας αυτό το καλοκαίρι.

Καλό διάβασμα!

Περισσότερα:

http://neilshubin.uchicago.edu/books.html [ιστοσελίδα του Neil Shubin]

https://www.youtube.com/watch?v=nj5OS0ppas8 [Your Inner Reptile Documentary]

https://www.youtube.com/watch?v=J-ZjqHqtvEM [Your Inner Monkey Documentary]

SHARE
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Καρδίτσα. Από πολύ νωρίς έδειξα ενδιαφέρον στις Επιστήμες της Γης και ακολούθησα τον κλάδο των Θετικών Επιστημών, σπουδάζοντας Γεωλογία, Τεκτονική & Στρωματογραφία στο Τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Απέκτησα το διδακτορικό μου στην Παλαιοντολογία το Φεβρουάριο του 2015 με ειδίκευση στη μελέτη των απολιθωμένων χελωνών της Ελλάδας και της Ευρώπης. Από το 2011 έχω δημοσιεύσει πάνω από 10 επιστημονικά άρθρα σε διεθνή περιοδικά, τόμους βιβλίων, τόμους συνεδρίων και εκλαϊκευμένα περιοδικά. Έχω συμμετάσχει σε πάνω από 15 παλαιοντολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα, Ισπανία και Παταγονία. Θεωρώ ως κρίσιμο σημείο την επικοινωνία της επιστήμης, και για αυτό το λόγο έχω συμβάλλει στην ανάπτυξη 14 παλαιοντολογικών εκθέσεων/μουσείων στη Βόρεια Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Museo Paleontológico Egidio Feruglio (Trelew, Chubut, Patagonia, Argentina).