Ο «Άνθρωπος – Αστέρι»

Ο «Άνθρωπος – Αστέρι»

Ο «Άνθρωπος – Αστέρι»

Μόλις πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε από τον Δρ. Lee Berger του Πανεπιστημίου του Witwaterstand του Γιοχάνεσμπουρκ και την ομάδα του ένα νέο είδος «ανθρώπου», ο Homo naledi, από το σπήλαιο Dinaledi στο σύμπλεγμα σπηλαίων Rising Star στη Νότιο Αφρική. Η περιοχή αυτή ονομάζεται ώς η «κοιτίδα του ανθρώπινου γένους», καθώς έχει δώσει κατά το παρελθόν πολύ σημαντικά απολιθώματα για την εξέλιξη του κλάδου των ανθρώπων. Τα νέα αυτά ευρήματα παρουσιάστηκαν σε δύο αυτοτελείς εργασίες στο ηλεκτρονικό περιοδικό eLIFE, εκ των οποίων η πρώτη περιγράφει το νέο είδος [1] ενώ η δεύτερη παρουσιάζεται αναλυτικά το σπήλαιο στο οποίο βρέθηκαν τα απολιθώματα [2]. Επιπλεόν, ο Δρ. Chris Stringer, διάσημος παλαιοανθρωπολόγος και ένας από τους κριτές του άρθρου, προσφέρει δημοσίως διάφορες απόψεις για τα «πολλά μυστήρια» αυτού του νέου είδος [3]. Όλες οι εργασίες είναι «ανοιχτές» και ο καθένας μπορεί να τις διαβάσει μέσω των παρακάτω συνδέσμων:

[1](http://elifesciences.org/content/4/e09560?ijkey=510926b5d7cb5b25eb4d96130609e19493bcbf83&keytype2=tf_ipsecsha#ref-6 )
[2]( http://elifesciences.org/content/4/e09561 )
[3]( http://elifesciences.org/content/4/e10627 )

Στο άρθρο αυτό θα σας παρουσιάσω ορισμένα σημεία που παρουσιάζουν ενδιαφέρον, και κυρίως θα προσπαθήσω να απαντήσω ορισμένες από τις εύλογες ερωτήσεις που πιθανότατα σας έχουν δημιουργηθεί. Θα ήθελα να σας τονίσω ότι η ειδικότητά μου κάθε άλλο παρά σχετική είναι με την παλαιοανθρωπολογία, επομένως όλα τα παρακάτω βασίζονται στα αποτελέσματα, και τις ερμηνείες, που παρουσιάζουν οι συγγραφείς των εργασιών.

Όπως ήταν αναμενόμενο, η ανακοίνωση των ευρημάτων έκανε το γύρο του κόσμου και συγκέντρωσε ποικίλες αντιδράσεις. Κάθε νέο είδος που περιγράφεται «ταράζει τα νερά» σε μικρό ή μεγάλο βαθμό. Πόσο μάλιστα όταν πρόκειται για ένα νέο είδος το οποίο φαίνεται ότι είναι συγγενικό με τον άνθρωπο. Ίσως δεν υπάρχει πιο ανταγωνιστικός κλάδος στην παλαιοντολογία από την παλαιοανθρωπολογία. Επομένως μην σας φαίνεται παράξενο ότι υπάρχουν πολλές αντιδράσεις από άλλους επιστήμονες που καλούν για μια διαφορετική ερμηνεία. Κάτι τέτοιο συμβαίνει σχεδόν σε όλα τα νέα είδη, απλώς αυτές οι «αντιμαχίες» δεν φτάνουν στο κοινό παρά μόνο για την «ελίτ» των απολιθωμάτων, όπως αυτά των ανθρώπων. Επιπλέον, με την ταχύτατα που δημοσιεύονται οι εργασίες σήμερα, αλλά και η άνεση της επικοινωνίας με διάφορα μέσα, είναι συνηθισμένο να δημοσιεύονται συνήθως σε μικρές «προκαταρκτικές» εργασίες στις οποίες ανακοινώνονται τα ευρήματα και κατοχυρώνεται το νέο όνομα, ενώ κάποιο διάστημα μετά ακολουθεί μια πιο αναλυτική μελέτη. Στην προκειμένη περίπτωση οι δύο εργασίες είναι ωστόσο αρκετά αναλυτικές και μπορούν να οδηγήσουν σε διάφορα συμπεράσματα.

Οι επιστήμονες επέλεξαν το όνομα naledi για το όνομα του είδους, το οποίο σημαίνει «αστέρι» στο γλώσσα Sotho. Το όνομα αυτό όχι μόνο αφορά το όνομα του σπηλαίου, αλλά πιθανότητα αντανακλά και τις προσδοκίες των συγγραφέων για τη σημασία των απολιθωμάτων αυτών για την καλύτερη γνώση της εξέλιξης του είδους μας.

Πως βρέθηκε μέσα στο σπήλαιο ο Homo naledi?

Κατά τη δική μου άποψη, η δεύτερη εργασία που δημοσιεύτηκε από τους συγγραφείς παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς περιγράφει με λεπτομέρεια το σπήλαιο στο οποίο βρέθηκαν τα απολιθώματα. Το σπήλαιο παρουσιάζει μια πολύπλοκη δομή με πολλαπλές εισόδους, και τρεις βασικούς θαλάμους που ενώνονται από περάσματα με δύσκολη πρόσβαση (για λόγους δικαιωμάτων δεν μπορώ να αναδημοσιεύσω την εικόνα, αλλά μπορείτε να δείτε την εργασία στον παραπάνω σύνδεσμο 2). Τα απολιθώματα βρέθηκαν στον τρίτο θάλαμο, το θάλαμο Dinaledi, ο οποίος ενώνεται με το υπόλοιπο σπήλαιο μέσω ενός κατακόρυφου αγωγού ύψους 12 μέτρων. Οι άλλοι δύο θάλαμοι ενώνονται από ένα στενό πέρασμα, με ύψος μικρότερο των 30 εκατοστών, το οποίο ονόμασαν «Superman’s Crawl» πιθανότατα από τη στάση που πρέπει να έχεις για να το περάσεις. Πριν φτάσεις στο θάλαμο των απολιθωμάτων υπάρχει και ένα μικρό ανέβασμα 12 μέτρων (Dragon’s back), πριν από το κατέβασμα. Επομένως το εύλογο ερώτημα που δημιουργείται είναι πως βρέθηκαν εκεί τα απολιθώματα. Οι επιστήμονες αποκλείουν την περιπτώση της συγκέντρωσης των οστών από κάποιο σαρκοφάγο ζώο, καθώς απουσιάζουν τα χαρακτηριστικά σημάδια και σπασίματα από τα δόντια ενός σαρκοφάγου. Η απουσία επίσης εργαλείων και άλλων αντικειμένων φαίνεται να αποκλείουν προς το παρόν και την κατοίκηση του σπηλαίου από το είδος αυτό. Οι μελετητές θεωρούν ως πιθανό σενάριο αυτό του μαζικού θανάτου αρκετών ατομών, αλλά φαίνεται ότι προτιμούν το σενάριο της απόθεσης των πτωμάτων στο σπήλαιο ως αποτέλεσμα της μεταφοράς του από το είδος αυτό, ίσως ως μια ενέργεια «ταφής». Σε αναμονή για την πλήρη ταφονομική μελέτη των δειγμάτων και τα δύο σενάρια μοιάζουν ως πολύ ενδιαφέροντα. Η προσωπική μου εμπειρία όμως στη σπηλαιολογία μου φανερώνει ότι η διαδικασία της εισόδου στο σπήλαιο αυτό και το επιτυχές πέρασμα των αγωγών ανάμεσα στους θαλάμους θα είχε δυσκολία και για αρκετούς σπηλαιολόγους σήμερα με όλο τον κατάλληλο εξοπλισμό – πόσο μάλλον για ένα πρωτόγονο είδος.

Αυτό που παρουσιάζει κατα τη γνώμη μου μεγάλο ενδιαφέρον είναι ένας αγωγός drain που φαίνεται στο σχήμα του θαλάμου, από το οποίο αρκετά απολιθώματα και ιζήματα απομακρύνθηκαν από το σπήλαιο. Με βάση αντίστοιχα παραδείγματα από διάφορα σπήλαια, αυτή η παρατήρηση ίσως είναι σημαντική για την ταφονομική ιστορία των απολιθωμάτων. Στο κατακόρυφο κατέβασμα που οδηγεί στον θάλαμο υπάρχουν υπολείμματα «παλαιοδαπέδων» που έχουν φυλακίσει ιζήματα και απολιθώματα. Αυτό φανερώνει ότι πιθανότατα στο παρελθόν ο όγκος των ιζημάτων ήταν μεγαλύτερος.

Είναι ο Homo naledi ένα είδος «γέφυρας» ανάμεσα σε πρωτόγονα δίποδα και τον άνθρωπο?

Είναι ο Homo naledi πρόγονος του δικού μας είδους?

Ένα στοιχείο που λείπει από την εργασία αυτή είναι μια φυλογενετική ανάλυση που θα έδειχνε τη σχέση του νέου αυτού είδους ανάμεσα στα διάφορα ανθρωποειδή και ιδιαίτερα με το είδος μας. Οι παραπάνω ερωτήσεις προέρχονται από τις διάφορες αναδημοσιεύσεις σχετικά με τα ευρήματα, και μόνο μια φυλογενετική ανάλυση θα μπορούσε να απαντήσει. Επειδή οι συγγραφείς δεν μας δίνουν μια τέτοια ανάλυση, αποφάσισα να «τρέξω» μια νέα για εσάς με βάση τα στοιχεία που δημοσιεύουν οι συγγραφείς στο Συμπλ. Αρχείο 2 της εργασίας τους. Σε αυτό το αρχείο υπάρχει ένας αριθμός 86 μορφολογικών χαρακτήρων για 15 είδη. Αυτό που έκανα λοιπόν ήταν να δημιουργήσω ένα κωδικοποιημένο πίνακα χαρακτήρων/ειδών και να προχωρήσω στη φυλογενετική ανάλυση μέσω των κατάλληλων προγραμμάτων. Το αποτέλεσμα ήταν αρκετά ξεκάθαρο όσον αφορά τη θέση του νέου είδος – οι μόνες διαφορές εντοπίζονται στη θέση του Homo erectus, ο οποίος εντοπίζεται σε δύο διαφορετικές θέσεις (με διακεκκομένες γραμμές). Τι μας λέει λοιπόν το παρακάτω «δένδρο» με βάση τις παρατηρήσεις των συγγραφέων?

Φαίνεται ότι μέσα στον κλάδο Homo, στον κλάδο στον οποίο ανήκει και το είδος μας, υπάρχουν δύο υπο-κλάδοι. Ο ένας περιλαμβάνει το είδος μας, όπως επίσης και τον άνθρωπο του Νεάντερνταλ και της Χαιδελμβέργης, δηλαδή πιο «εξελιγμένες μορφές», ενώ ο άλλος ξεκινά με αφρικανικά ανθρωποειδή όπως το Homo naledi και τον Australopithecus sediba (επίσης δημοσιευμένο μερικά χρόνια πριν από τους ίδιους συγγραφείς), που «οδηγούν» στον άνθρωπο τον ικανό (Homo habilis). Πέρα από κάποια σημαντικά αποτελέσματα όσων αφορά ταξονομικά θέματα που δεν μας ενδιαφέρουν εδώ, φαίνεται ότι όποια «σχέση» έχει ο Homo naledi με τον Homo sapiens, θα πρέπει να αναζητηθεί στον τελευταίο κοινό τους πρόγονο που ζούσε πιθανότατα πρίν από 2 εκατομμύρια χρόνια. Έκτοτε, οι δύο κλάδοι έχουν ακολουθήσει τη δική τους εξελικτική ιστορία.

Άρα, το ξαναλέω με βάση τις παρατηρήσεις των συγγραφέων, το νέο είδος Homo naledi, δεν είναι ούτε πρόγονος του είδους μας, ούτε κάποιο μεταβατικό στάδιο. Πιθανότατα αποτελεί έναν αντιπρόσωπο ενός διαφορετικού κλάδου με τη δική του ιστορία.

Όπως και να έχει, τα απολιθώματα του Homo naledi είναι αναμφίβολα τα πληρέστερα που έχουν βρεθεί από κάποιο είδος ανθρωποειδούς στην Αφρική και η λεπτομερής μελέτη τους πρόκειται να μας δώσει πολλά στοιχεία για την εξέλιξη των «ανθρώπων».

Ο Άνθρωπος  Αστέρι-3

 

Σε ένα επόμενο άρθρο σκοπεύω να γράψω για τη μεγάλη κόντρα «Εξέλιξης – Θρησκείας/Ύπαρξης Θεού». Προκειμένου να κάνω το άρθρο όσο πιο δυνατό να ανταποκρίνεται στις ερωτήσεις σας, θα ήθελα να σας ζητήσω να μου στείλετε ηλεκτρονικά στο evlacho@gmail.com διάφορες ερωτήσεις και απορίες σχετικά με το θέμα ή κάποιο άλλο που θα θέλατε να σχολιάσω.

 

SHARE
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Καρδίτσα. Από πολύ νωρίς έδειξα ενδιαφέρον στις Επιστήμες της Γης και ακολούθησα τον κλάδο των Θετικών Επιστημών, σπουδάζοντας Γεωλογία, Τεκτονική & Στρωματογραφία στο Τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Απέκτησα το διδακτορικό μου στην Παλαιοντολογία το Φεβρουάριο του 2015 με ειδίκευση στη μελέτη των απολιθωμένων χελωνών της Ελλάδας και της Ευρώπης. Από το 2011 έχω δημοσιεύσει πάνω από 10 επιστημονικά άρθρα σε διεθνή περιοδικά, τόμους βιβλίων, τόμους συνεδρίων και εκλαϊκευμένα περιοδικά. Έχω συμμετάσχει σε πάνω από 15 παλαιοντολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα, Ισπανία και Παταγονία. Θεωρώ ως κρίσιμο σημείο την επικοινωνία της επιστήμης, και για αυτό το λόγο έχω συμβάλλει στην ανάπτυξη 14 παλαιοντολογικών εκθέσεων/μουσείων στη Βόρεια Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Museo Paleontológico Egidio Feruglio (Trelew, Chubut, Patagonia, Argentina).