Φιλελευθερισμός: Μύθοι και αλήθειες

Φιλελευθερισμός: Μύθοι και αλήθειες

Του Κωνσταντίνου Γ. Νούσιου, Δικηγόρου, Περιφερειακού Συμβούλου Θεσσαλίας

Φιλελευθερισμός: Μύθοι και αλήθειες

Ζούμε στην εποχή της μιντιακής αποδόμησης, της παραπληροφόρησης και της συστηματικής δαιμονοποίησης των πάντων, διαδικασίες που διαμορφώνουν εσφαλμένες αντιλήψεις και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται την πολιτική και οικονομική πραγματικότητα.

Ανάλογη απαξίωση έχει δεχτεί στη χώρα μας (και) η έννοια του φιλελευθερισμού, ειδικά στα χρόνια της κρίσης, όταν και έχει σχεδόν ταυτιστεί στο συλλογικό θυμικό με τις μνημονιακές πολιτικές και την καταστροφή της Ελλάδας!

Οι αρχές του φιλελευθερισμού στο οικονομικό κομμάτι, μιλούν για λιγότερο κράτος, μειωμένη φορολογία, έμφαση στην ιδιωτική πρωτοβουλία και δημιουργία κλίματος υγιούς ανταγωνισμού στην αγορά. Πόση σχέση έχουν τα παραπάνω με την Ελλάδα των Μνημονίων γενικότερα και τη νυν «αριστερή» διακυβέρνηση ειδικότερα; Ο δημόσιος τομέας δαιδαλώδης και υπερτροφικός, η φορολογία δυσβάσταχτη, η αγορά νεκρή, αφημένη στο έλεός της.

Προς τι λοιπόν η ισοπεδωτική κριτική και η επίθεση που δέχεται ο φιλελευθερισμός; Τα πράγματα είναι απλά. Η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα κραυγάζει την αποτυχημένη οικονομική θεώρηση της Αριστεράς, που αντιδρά στην ανικανότητά της να ανατρέψει τις συνέπειες της κρίσης, προπαγανδίζοντας για το «αντίπαλον» δέος.

Ελευθερία, ισότητα… κοινωνικός φιλελευθερισμός

Η διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης και κουλτούρας στην Ελλάδα, γίνεται ως επί το πλείστον μέσα από καφενειακού τύπου συζητήσεις επί της επικαιρότητας, όπως αυτή παρουσιάζεται από την προκαθορισμένη ατζέντα των ΜΜΕ, χωρίς καμία κριτική διαμεσολάβηση και πραγματική θεωρητική γνώση των διαφορετικών πολιτικών ρευμάτων. Ο πολιτικός αναλφαβητισμός στο απόγειό του. 

Η ίδια η λέξη «φιλελευθερισμός» δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Η πολιτική αυτή θεωρία, προϊόν του Διαφωτισμού, διαμορφώθηκε επί τη βάσει των εννοιών της ελευθερίας και της ισότητας.

Μέχρι και τον 19ο αιώνα, προτεραιότητα στη σκέψη των φιλελεύθερων στοχαστών ήταν η προστασία της ατομικής ελευθερίας, ως φυσικής ανθρώπινης κατάστασης (σε αντιπαραβολή με την τεχνητή ύπαρξη του κράτους) και η εξασφάλιση της αυτοπραγμάτωσης (αυτοδιάθεση). Τα όρια της εξουσίας θα πρέπει να τίθενται ξεκάθαρα, ώστε να μην υπονομεύεται ή απειλείται η ατομικότητα και τα δικαιώματα των πολιτών. Η κρατική ουδετερότητα ήταν βασικό αίτημα του πρώιμου φιλελευθερισμού.

Στις αρχές του επόμενου αιώνα, ο πολιτικός φιλόσοφος John Rawls έβαλε στην εξίσωση του φιλελευθερισμού τα θέματα της δικαιοσύνης και του κοινωνικού κράτους. Στράφηκε κατά του ωφελιμισμού και κατέδειξε ότι η ελευθερία μπορεί να είναι συμβατή με την ισότητα. Έθεσε έτσι τα θεμέλια για την ανάδειξη του «κοινωνικού φιλελευθερισμού».

Εξελισσόμενη μέχρι και σήμερα, αυτή η μορφή φιλελευθερισμού (υπάρχουν πολλά είδη και παρακλάδια), νοείται ως συνδυασμός μιας ελεύθερης οικονομίας με ένα κράτος πρόνοιας και δικαίου, μια «κοινωνική οικονομία της αγοράς». Εδώ, το κράτος είναι ένα εργαλείο ασφάλειας, σταθερότητας και δικαιοσύνης, μικρό και ευέλικτο, σε ρόλο ρυθμιστή των κοινωνικών ανισοτήτων. Η ανάμειξή του είναι ρυθμιστική και όχι παρεμβατική. Εξασφαλίζει τον ελεύθερο ανταγωνισμό και αποτρέπει την αγορά των μονοπωλίων.

Εκτός από τα ανθρώπινα δικαιώματα, η θεωρία αυτή περιλαμβάνει στους κόλπους της αρχές όπως η περιβαλλοντική αειφορία, η οικολογία, η βιώσιμη ανάπτυξη και η αλληλεγγύη, αξίες που θεωρεί αποκλειστικό της προνόμιο η αυτοαποκαλούμενη «αριστερά» (και τις οποίες βολικά ξέχασε όταν ανήλθε στην εξουσία), ψέγοντας ανυπόστατα τους φιλελεύθερους για προώθηση του ατομικισμού, της πάσει θυσία κερδοφορίας και απαξίωση του ρόλου της κοινωνίας σε σχέση με το άτομο.

Νέα Δημοκρατία και επιστροφή στις ρίζες

Από τη μεταπολίτευση και μετά, φιλελεύθερες πολιτικές δεν εφαρμόστηκαν ποτέ στη χώρα μας. Στη σημερινή κρίση μας οδήγησε ο εξωφρενικός κρατισμός και οι πελατειακές πολιτικές ανθρώπων, που μετέτρεψαν την υποτιθέμενη κοινωνικά προσανατολισμένη ιδεολογία τους σε άλλοθι εξουσίας.

Σε αυτή τη φάση, η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερο από ποτέ τον φιλελευθερισμό.

Στα τωρινά ασφυκτικά δεδομένα, η ιδιωτική πρωτοβουλία, οι επενδύσεις και η ισχύς της ελεύθερης αγοράς είναι εκ των ων ουκ άνευ για την ανάταση της οικονομίας. Αυτό που λείπει είναι η παρουσία ενός δυναμικού κόμματος με σχετικά χαρακτηριστικά, που θα εφαρμόσει τις πολιτικές αυτές. Ή πιο απλά, η καινούρια αρχή στη Νέα Δημοκρατία.

Ο φιλελευθερισμός είναι ο φυσικός χώρος της Νέας Δημοκρατίας, που οφείλει να γίνει ξανά μια μεγάλη ευρωπαϊκή κεντροδεξιά παράταξη. Έχοντας περάσει μια περίοδο επικίνδυνου φλερτ με τα άκρα και μια κάποια ιδεολογική σύγχυση, η νυν αντιπολίτευση θα επιβιώσει στο άγριο σημερινό πολιτικό σκηνικό, μόνο αν επιστρέψει στις ιδεολογικές της ρίζες.

Η ηγεσία που θα αναδειχτεί από τις εκλογές, θα πρέπει να προσωποποιείται από άνθρωπο με φρέσκες ιδέες, γνώσεις και το σθένος να επανασυνθέσει το κόμμα, να του ξαναδώσει το χαμένο πολιτικό του στίγμα και να αποτελέσει (στο άμεσο μέλλον) τον αρχηγό μιας σύγχρονης κυβέρνησης με φιλελεύθερα χαρακτηριστικά.